27 lutego 2007 godz. 18.00  Historia? teatru? polskiego? 
- pewne pytania, niepewne odpowiedzi 
Wykład inauguracyjny przedstawiający podstawowe założenia projektu oraz debata z udziałem badaczy polskiego teatru: Anny Kuligowskiej-Korzeniewskiej, Dobrochny Ratajczakowej, Jana Michalika i Leszka Kolankiewicza.

Jak opowiedzieć historię teatru polskiego na początku XXI wieku?
Czy tradycyjne rozumienie teatru jest odpowiednie do badań nad przeszłością przedstawień polskich (kwestie terminologiczne: teatr - performans - przedstawienie)?
Czy i jak szukać specyfiki polskiej tradycji performatywnej?

13 marca 2007godz. 17.00
 Rok polski i jego misteria 
Polska tradycja rytualna ujęta w cykl "roku polskiego". Związek tradycyjnych przedstawień obrzędowych z przedstawieniami artystycznymi: od misteriów średniowiecznych po współczesne "teatry wiejskie". Przedstawienia cyklu egzystencji - chrzciny, wesela, pogrzeby i ich obecność w tradycji przedstawień polskich.

27 marca 2007 godz. 17.00
 Życie ceremonialne 
Ceremonialność życia codziennego na przykładzie kultury sarmackiej. Ceremonie świeckie - od koronacji i wjazdów królewskich po pochody 1-majowe; IV RP - w poszukiwaniu przedstawienia. Przedstawienia okolicznościowe związane z ceremoniami i świętami od "Odprawy posłów greckich" po inscenizację walk powstania warszawskiego.

17 kwietnia 2007 godz. 17.00
 Teatr narodowy. Naród jako teatr 
Powołanie zawodowego teatru polskiego jako akt polityczny. Teatr narodowy w okresie zaborów: trwałość idei (Wojciech Bogusławski, Adam Mickiewicz, Hilary Meciszewski, Cyprian Norwid, Stanisław Wyspiański) - klęska realizacji (francuski teatr warszawski). Performanse narodowe poza teatrem - Polska jako performans 1795-1939. Teatr narodowy w Polsce niepodległej - między wznoszeniem a ożywianiem pomników (Leon Schiller, Konrad Swinarski, Kazimierz Dejmek, Jerzy Grzegorzewski).

24 kwietnia 2007 godz. 17.00
 Polski teatr przemiany 
Adam Mickiewicz - od "Dziadów" do czynienia poezji.
Juliusz Słowacki i Stanisław Wyspiański - w labiryncie niepewności.
Reduta - pierwsze laboratorium teatru polskiego.
Jerzy Grotowski - "Akcja" spełniona.

8 maja 2007 godz. 17.00
 Teatr spotkania (z żywymi i zmarłymi) 
Teatr Śmierci - od Mickiewicza do Kantora.
Teatr kultura na przykładzie OPT Gardzienice.
Muzyczność jako przestrzeń wspólnoty - polski teatr etnomuzyczny (Gardzienice, Pieśń Kozła, ZAR).

22 maja 2007 godz. 17.00
 Przedstawienia krytyczne i buntownicze 
Performanse buntu politycznego: od "czarnej procesji" (1789) po Paradę Równości. Śmiech przeciwko władzy - przedstawienia rebelii śmiechu od rybałtów po Pomarańczową Alternatywę. Teatr krytyki społecznej od “Powrotu posła" po "Pokolenie porno".

5 czerwca 2007 godz. 17.00
 Teatr kulturalnego miasta 
Salon jako wzorcowe przedstawienie elity miejskiej. Wiek pary, elektryczności i teatru - teatr mieszczański XIX wieku jako przedstawienie kulturowe.
Teatr mieszczański bez mieszczaństwa - czyli dokąd chadza kulturalna elita.

Jak opowiedzieć historię teatru polskiego, by ukazać ją jako wciąż żywą glebę, z której wyrastają zjawiska współczesne, by nie zamykać jej w grobach pamięci odwiedzanych przez nielicznych? Jak wyzwolić ją ze stereotypów i uproszczeń? Odpowiedź najprostsza wydaje się brzmieć: przestać opowiadać wciąż tę samą opowieść w ten sam sposób. Poszukać innego, może bliższego współczesnej wrażliwości i dzisiejszym zainteresowaniom sposobu przedstawienia przeszłości. Spojrzeć na historię bez założenia, że wiemy, co w niej znajdziemy i bez wchodzenia na utarte szlaki oczywistych oczywistości.

Czy na pewno wiemy, czym jest teatr? Czy poszukując go w przeszłości nie ograniczamy się do projektowanych na nią pojęć powstałych ani nie dziś, ani nie wtedy, ale w zupełnie innym miejscu i czasie? Chciałbym podjąć próbę wskazania na niezbieżność zachodniej formy teatralnej z tradycją polską i zaproponować rezygnację z milczącego przyjęcia aksjomatu definicji teatru jako zespołu znanych i uznanych przez tradycję zachodnią form działalności społecznej i artystycznej, której początek wyznaczają gatunki średniowieczne. Chciałbym zapytać o polską tradycję performatywną, o "przedstawienia polskie".

W dotychczasowych opracowaniach historii teatru polskiego przeważały narracje "strumieniowe", reprezentujące ciąg czasowy i opisujące ważne zjawiska zachodzące w wyróżnianych okresach z uwzględnieniem czynników geograficznych (podział na ośrodki lub regiony) oraz etnicznych (teatry mniejszości). W odróżnieniu od nich chciałbym zaproponować przyjęcie zasady podziału i kompozycji materiału według funkcji społeczno-kulturowych stawianych przed przedstawieniami lub przez nie pełnionych. Decyzja ta wynika z przekonania, że przedstawienia i teatr nie tylko pełniły ważkie funkcje społeczne, ale były obarczane szczególną odpowiedzialnością jako narzędzia porządkowania i nadawania znaczenia życiu zbiorowemu i indywidualnemu.

Projekt Teatra polskie zrodził się z przekonania o konieczności podjęcia próby stworzenia nowej syntezy historii teatru polskiego, której patronować będą powyższe założenia.

Dariusz Kosiński

 

Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
Aleje Ujazdowskie 6
00-461 Warszawa
it@instytut-teatralny.pl